Hellingshoek bepalen: drie manieren die werken

01Waarom een paar graden uitmaken

De helling werkt op drie plekken door in je calculatie. Het dakoppervlak: grondvlak gedeeld door de cosinus van de helling. De pan: elke pan heeft een minimale dakhelling. En de latafstand: op een flauw dak is de maximale latafstand soms kleiner, en dan heb je meer pannen per m² nodig.

In de productbladen die we bekeken, ligt de minimale dakhelling tussen 15 en 25 graden. Daaronder vraagt de fabrikant speciale maatregelen, en vlak erboven gelden soms extra eisen aan het onderdak. Voor een betonpan uit een productblad mag de latafstand op een dak steiler dan 30° tot 345 mm zijn, op een dak flauwer dan 22° hooguit 320 mm. Met een werkende breedte van ongeveer 300 mm heb je op het steile dak minimaal 1 ÷ (0,345 × 0,300) = 9,7 pannen per m² nodig, op het flauwe dak minimaal 1 ÷ (0,320 × 0,300) = 10,4.

02Manier 1: met een hellingmeter

Een digitale hellingmeter of een hellingmeter-app op je telefoon is het snelst. Meet op de constructie: tegen de onderkant van een spoor op zolder, op het dakbeschot, of op de tengels als het dak open ligt. Een fabrikant van keramische pannen schrijft het er in zijn tabellen bij: de helling, gemeten op het spoor.

1. 1
   Controleer de meter

   Leg hem op een vlakke plek en lees af. Draai hem om, zodat links en rechts wisselen, en lees opnieuw. Zie je twee verschillende waarden, kalibreer dan of neem steeds het gemiddelde van beide standen.

2. 2
   Meet in de lengte van het spoor

   Leg de meter, of de lange kant van je telefoon, langs het spoor van goot naar nok. Dwars op het spoor meet je de verkeerde hoek.

3. 3
   Meet op meerdere plekken

   Een oud dak kan doorgezakt zijn. Meet onder, midden en boven en neem het gemiddelde. Wijkt één meting flink af, zoek dan uit waarom.

4. 4
   Noteer per dakvlak

   Een dakkapel, aanbouw of mansardedak heeft een eigen helling. Reken die vlakken apart.

03Manier 2: met hoogte en breedte

Weet je hoeveel het dak stijgt over een horizontale afstand, dan reken je de helling uit met de inverse tangens: helling = tan⁻¹(hoogte ÷ horizontale afstand). Zet je rekenmachine op graden (DEG).

• Op zolder met een waterpas. Houd een waterpas van 1,00 m horizontaal onder een spoor, met één uiteinde tegen het spoor. Meet aan het andere uiteinde recht omhoog tot het spoor. Is dat 0,70 m, dan is de helling tan⁻¹(0,70 ÷ 1,00) = 35,0°.
• Van buitenaf. Neem de nokhoogte min de goothoogte, en de horizontale afstand van de goot tot onder de nok. Bij een symmetrisch zadeldak is dat de halve breedte van dakrand tot dakrand. Goot op 3,10 m, nok op 7,90 m, dak 10,00 m breed: tan⁻¹(4,80 ÷ 5,00) = 43,8°.

04Manier 3: van tekening of foto

Op een bouwtekening staat de dakhelling vaak in de doorsnede. Handig voor een eerste prijs, maar een tekening is een ontwerp en geen meting. Check de helling voordat je bestelt.

Geen tekening? Fotografeer de kopgevel recht van voren, van zo ver mogelijk weg, en zoom in. Hoe schuiner je ervoor staat, hoe meer de hoek vertekent. Meet de hoek langs de dakrand met een gradenboog-app en leg er een tweede meting naast, met manier 1 of 2.

05Waarom je op de pannen te weinig meet

Een pan hangt bovenaan aan de panlat en rust onderaan op de pan eronder. Die onderliggende pan tilt de voet op, dus elke pan ligt iets flauwer dan het spoor. Het verschil is ongeveer tan⁻¹(dikte van de onderliggende pan ÷ latafstand).

Stel: de pan eronder is op dat punt 2 cm dik en de latafstand is 31 cm. Dan ligt de pan tan⁻¹(2 ÷ 31) = 3,7° flauwer. Op een dak van 35° lees je op de pannen dan ongeveer 31,3° af.

Wat dat kost: met 31,3° reken je 80 m² grondvlak om naar 93,6 m² dak in plaats van 97,7 m². Dat is 4,0 m² te weinig. Met 15,3 tot 16,4 pannen per m² voor een OVH zijn dat ruim 60 pannen. En op een dak van 25° lees je ruim 21° af. Dan lijkt een pan met een minimum van 25° ineens niet te mogen.

06Welke manier wanneer

07Samengevat

• Meet de helling van de constructie: spoor, beschot of tengels, niet de pannen.
• Controleer je hellingmeter in twee standen en meet op meerdere plekken per dakvlak.
• Met hoogte en breedte: helling = tan⁻¹(hoogte ÷ horizontale afstand), beide vanaf hetzelfde punt.
• Een tekening of foto is een start. Check de helling voordat je bestelt.
• Bij 35° scheelt elke graad ruim 1 procent dakoppervlak, en de helling bepaalt welke pan mag.