Werken op hoogte: wat de regels van je vragen

01Vanaf wanneer er valgevaar is

Volgens het Arbobesluit is er in elk geval valgevaar bij een mogelijke val van 2,5 meter of meer (artikel 3.16). Maar ook lager moet je maatregelen nemen als er risico is: bij openingen in vloeren, en bij risicoverhogende omstandigheden zoals werken boven verkeer of water.

Op een schuin dak telt als valhoogte het hoogste punt, niet de goothoogte. Een aanbouw met de goot op 2,3 meter en de nok op 4,5 meter valt dus niet onder de grens, maar erboven.

Ben je zzp'er? Bij gevaarlijk werk, zoals werken op hoogte, gelden voor jou dezelfde arboregels als voor werknemers. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan je daarop controleren en een boete geven.

02Eerst collectief, dan persoonlijk

De wet geeft een vaste volgorde. Kun je het werk niet vanaf de grond doen, dan kies je eerst iets dat iedereen op het dak beschermt. Pas als dat redelijkerwijs niet kan, komen persoonlijke middelen aan bod.

1. 1
   Steiger of werkvloer

   Een veilige steiger of bordes waar je vanaf werkt. Aan de goot de eerste keus.

2. 2
   Randbeveiliging

   Een hekwerk of leuning die tot minstens 1 meter boven het werkvlak beschermt. Een vaste borstwering of hekwerk van die hoogte telt ook.

3. 3
   Vangnet

   Onder een dak dat nog niet dicht is. Het A-blad vraagt minstens 5 meter vrije ruimte onder het net.

4. 4
   Gebiedsbegrenzing

   Een harnas aan een vaste lijn die zo kort is dat je de rand niet kunt bereiken. De eerste keus als je persoonlijk moet beveiligen.

5. 5
   Valstop met schokdemper

   De laatste keus. Lijn, schokdemper, je eigen lengte en reserve vragen samen 6,5 meter vrije ruimte. Op een laag dak heb je er dus weinig aan.

03Hellende daken: de regel van drie manuren

Het A-blad Hellende daken vertaalt de wet naar pannen-, lei- en rieten daken. Dit zijn de afspraken die er in de praktijk toe doen.

Bron: Volandis, A-blad Hellende daken. Je eigen RI&E kan strenger zijn. Twijfel je over een situatie, vraag het een veiligheidskundige.

Kan er aan de kopgevel geen steiger staan, dan raadt het A-blad een hoogwerker aan voor de laatste rij pannen en de gevelpannen.

04Platte daken: de regel van vier meter

Op een plat dak telt de afstand tot de rand. Werk je meer dan 4 meter van de dakrand, of van een gat of sparing, dan volstaat volgens Volandis een duidelijke markering of afzetting. Kom je dichter bij de rand, dan is meer nodig, bij voorkeur collectieve randbeveiliging.

Let op lichtkoepels, lichtstraten en dakramen. Het zijn openingen, en bij openingen geldt valgevaar ongeacht de hoogte. Ga er niet van uit dat een koepel je gewicht draagt: zet hem af of scherm hem af.

05Ladder, steiger en hoogwerker: de minimumeisen

• Ladder: alleen als werkplek bij kort werk met weinig risico. Hij steekt minstens 1 meter uit boven het niveau waar je op stapt. Volgens het A-blad overbrug je er hooguit 7,5 meter mee.
• Steiger: opbouwen, ombouwen en afbreken door mensen met een passende opleiding, onder leiding van een bevoegd persoon. Een deskundige controleert hem vóór gebruik, na elke wijziging, na een periode zonder gebruik en na zwaar weer.
• Hoogwerker: gekeurd door een deskundige, met het keuringsbewijs op de werkplek. Wie een zelfrijdende hoogwerker bedient, moet daar deskundig in zijn.
• Geen van de drie vraagt een wettelijk verplicht persoonscertificaat. Zorg wel dat je kunt aantonen dat je mensen zijn opgeleid en geïnstrueerd.

Het weer telt ook mee. Werken op hoogte mag alleen als het weer de veiligheid niet in gevaar brengt. Het A-blad noemt grenzen: bij verwachte windkracht 6 stop je op aluminium rolsteigers, bij windkracht 7 op het dak stop je het dakwerk en het hijswerk.

06Zo neem je het mee in je prijs

Valbeveiliging betaal je niet uit je marge. Het is werk, materiaal en huur, en het hoort als eigen post in je offerte. Het A-blad raadt zelfs aan de afspraken over stoppen bij wind al vast te leggen als je de prijs maakt.

• Strekkende meters steiger of dakrandbeveiliging langs de goten, maal het aantal weken huur.
• Kopgevelbeveiliging, en tussenbeveiliging als de nok meer dan 5 meter boven de goot ligt.
• Uren voor opbouwen, ombouwen en afbreken.
• Hoogwerkerdagen voor werk aan kopgevels, goten en schoorstenen.
• Afzetting en afscherming van koepels op platte daken.
• Een vergunning of ontheffing als de steiger op de stoep of straat staat.
• Een regel over stilstand door weer, met de windgrens die je aanhoudt.

07Samengevat

• Vanaf 2,5 meter is er altijd valgevaar, en op een schuin dak telt het hoogste punt.
• Kies eerst steiger, randbeveiliging of vangnet; persoonlijke valbeveiliging komt pas daarna.
• Werk je op een hellend dak meer dan 3 manuren per dakvlak, dan beveilig je collectief.
• Op een plat dak volstaat markering pas vanaf 4 meter van de rand.
• Zet steiger, randbeveiliging, hoogwerker en stilstand door weer als eigen posten in je offerte.